آفریقا؛ بازار آینده فناوری ایران و فرصت‌های پیش روی شرکت‌های ایرانی
نشست تخصصی با موضوع «آفریقا، بازار آینده فناوری ایران؛ چه سهمی می‌تواند داشته باشد؟» با حضور فعالان حوزه اقتصاد، فناوری اطلاعات، دانشگاه و نوآوری در نمایشگاه الکامپ برگزار شد و در آن ظرفیت‌های بازار آفریقا برای توسعه فعالیت شرکت‌های ایرانی و الزامات ورود به بازارهای مختلف این قاره مورد بررسی قرار گرفت.
در ابتدای این نشست، مسعود برهمن، رئیس اتاق ایران و آفریقا، با اشاره به ظرفیت‌های اقتصادی و جمعیتی قاره آفریقا، این منطقه را یکی از بازارهای مهم پیش روی شرکت‌های ایرانی دانست و گفت آفریقا با برخورداری از جمعیتی بیش از ۱.۵ میلیارد نفر و بازارهای رو به رشد، می‌تواند فرصت قابل توجهی برای توسعه فعالیت شرکت‌های ایرانی، به‌ویژه در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات، ایجاد کند.
برهمن با اشاره به روند رشد اقتصاد دیجیتال در آفریقا اظهار کرد که فناوری اطلاعات و ارتباطات در این قاره دیگر صرفاً یک حوزه زیرساختی نیست و به بخشی اثرگذار از اقتصاد کشورهای آفریقایی تبدیل شده است. بر اساس آمارهای بین‌المللی، فناوری‌های موبایل و خدمات وابسته در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۴۰ میلیارد دلار به اقتصاد آفریقا کمک کرده‌اند؛ رقمی که معادل حدود ۷.۸ درصد تولید ناخالص داخلی قاره است و پیش‌بینی می‌شود این میزان تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۲۹۰ میلیارد دلار برسد.
رئیس اتاق ایران و آفریقا تأکید کرد که این ارقام، ابعاد بازاری را نشان می‌دهد که شرکت‌های ایرانی می‌توانند برای حضور در آن برنامه‌ریزی کنند. به گفته او، توسعه زیرساخت‌های ارتباطی، خدمات دیجیتال، نرم‌افزار، تجارت الکترونیکی، خدمات مالی دیجیتال، امنیت سایبری و فناوری‌های نوین، بخشی از حوزه‌هایی است که می‌تواند زمینه همکاری میان شرکت‌های ایرانی و طرف‌های آفریقایی را فراهم کند.
برهمن همچنین با اشاره به رشد تقاضا برای خدمات فناورانه در این قاره، بر ضرورت تغییر نگاه فعالان اقتصادی ایران به آفریقا تأکید کرد و گفت این قاره نباید صرفاً به‌عنوان یک مقصد صادراتی دیده شود، بلکه می‌تواند به‌عنوان بازاری برای ارائه خدمات، اجرای پروژه‌های فناورانه و توسعه همکاری‌های بلندمدت مورد توجه قرار گیرد.
بازار آفریقا یک بازار واحد نیست
در ادامه، دکتر سید سجاد مروجی، نایب‌رئیس اتاق ایران و آفریقا، با تمرکز بر جزئیات بازارهای آفریقایی و نحوه ورود شرکت‌های فناوری ایرانی، بر ضرورت پرهیز از نگاه یکسان به کشورهای این قاره تأکید کرد.
مروجی با اشاره به تفاوت قابل توجه میان کشورهای آفریقایی گفت آفریقا را نمی‌توان یک بازار واحد با نیازهای مشابه در نظر گرفت. به گفته او، شمال، غرب، شرق، مرکز و جنوب آفریقا از نظر سطح توسعه زیرساخت، میزان دسترسی به اینترنت و خدمات دیجیتال، ساختار اقتصادی، قدرت خرید، نظام‌های حقوقی و نیازهای فناورانه تفاوت‌های قابل توجهی دارند و همین موضوع، مدل ورود شرکت‌های ایرانی را در هر منطقه متفاوت می‌کند.
او با اشاره به شاخص‌های دسترسی دیجیتال، بر اهمیت بررسی دقیق تعداد کاربران و میزان نفوذ اینترنت در هر بازار تأکید کرد. بر اساس آمارهای بین‌المللی، در سال ۲۰۲۵ تنها حدود ۳۶ درصد جمعیت آفریقا از اینترنت استفاده می‌کردند؛ به این معنا که بخش بزرگی از جمعیت قاره همچنان خارج از بازار بالفعل خدمات اینترنتی قرار دارد. این شکاف، از نگاه مروجی، در عین حال که نشان‌دهنده محدودیت‌های زیرساختی است، یک ظرفیت بالقوه برای توسعه خدمات فناوری و ارتباطی نیز محسوب می‌شود.
مروجی تأکید کرد که این وضعیت در تمام مناطق آفریقا یکسان نیست و بنابراین شرکت ایرانی نمی‌تواند صرفاً با تکیه بر یک عدد کلی درباره بازار قاره تصمیم‌گیری کند. برای نمونه، ممکن است یک کشور از نظر زیرساخت ارتباطی و نفوذ اینترنت در وضعیت مناسبی قرار داشته باشد، اما کشور دیگری همچنان به توسعه شبکه، زیرساخت‌های ارتباطی و خدمات پایه دیجیتال نیاز داشته باشد.
به گفته او، بنابراین نخستین گام برای حضور در آفریقا، تقسیم‌بندی بازار و انتخاب دقیق کشور هدف است؛ پس از آن باید مشخص شود که شرکت ایرانی قرار است در چه لایه‌ای وارد بازار شود: زیرساخت، نرم‌افزار، خدمات ابری، خدمات مالی دیجیتال، تجارت الکترونیکی، امنیت، دولت الکترونیکی یا سایر خدمات فناورانه.
مروجی با اشاره به تجربه کشورهای مختلف در بازارهای بین‌المللی فناوری افزود که مدل ورود به آفریقا باید متناسب با ویژگی‌های هر بازار طراحی شود. در برخی کشورها ممکن است فرصت اصلی در حوزه زیرساخت و ارتباطات باشد، در برخی دیگر خدمات نرم‌افزاری و دولت دیجیتال و در بعضی بازارها نیز حوزه‌هایی مانند فین‌تک و خدمات مبتنی بر موبایل ظرفیت بیشتری داشته باشند.
او همچنین بر اهمیت شریک محلی در بازارهای آفریقایی تأکید کرد و گفت شناخت مقررات، شبکه تجاری، فرهنگ کسب‌وکار و نیازهای واقعی مشتریان در هر کشور، از عواملی است که می‌تواند شانس موفقیت شرکت‌های ایرانی را افزایش دهد.
فرصت شرکت‌های فناوری در بازارهای آفریقایی
در بخش دیگری از این نشست، داوودی، عضو هیئت‌مدیره مگفا، درباره ظرفیت شرکت‌های فناوری اطلاعات برای حضور در بازارهای آفریقایی سخن گفت و بر ضرورت تبدیل ظرفیت‌های بالقوه این بازار به پروژه‌های عملیاتی و تجاری تأکید کرد.
همچنین دکتر علیرضا علمی با تمرکز بر ابعاد حقوقی فعالیت شرکت‌های ایرانی در کشورهای آفریقایی، الزامات حقوقی ورود به این بازارها و اهمیت شناخت قوانین و مقررات محلی، ساختار قراردادها و نحوه همکاری با شرکای آفریقایی را تشریح کرد.
در ادامه، محسن بهزادی، معاون فناوری و نوآوری واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی، به نقش دانشگاه‌ها و زیست‌بوم استارتاپی در توسعه همکاری‌های فناورانه با کشورهای آفریقایی پرداخت.
بهزادی با اشاره به ظرفیت‌های دانشگاه آزاد اسلامی در حوزه فناوری و نوآوری، بر امکان استفاده از ظرفیت دانشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و استارتاپ‌ها برای توسعه همکاری‌های فناورانه و ایجاد مسیرهای جدید برای ورود فناوری ایرانی به بازارهای آفریقایی تأکید کرد.
در مجموع، محور اصلی این نشست بر این موضوع استوار بود که آفریقا می‌تواند یکی از بازارهای مهم آینده فناوری ایران باشد؛ اما بهره‌گیری از این فرصت به معنای ورود یکسان به تمام کشورهای قاره نیست. آنچه در این نشست مورد تأکید قرار گرفت، ضرورت شناخت بازارهای مختلف، بررسی شاخص‌هایی مانند اندازه بازار و سطح دسترسی دیجیتال، انتخاب کشور هدف و طراحی مدل ورود متناسب با شرایط هر بازار بود.
