آفریقا، از مقصد صادراتی به شریک فناورانه ایران
نشست تخصصی «آفریقا، بازار آینده فناوری» در حاشیه پانزدهمین نمایشگاه بین‌المللی نوآوری و فناوری ایران (INOTEX 2026) با حضور مسعود برهمن، رئیس اتاق ایران و آفریقا، دکتر سیدسجاد مروجی، نایب‌رئیس اتاق ایران و آفریقا و عضو شورای فناوری دانشگاه علوم پزشکی ایران، و نمایندگان تجاری کشورهای آفریقایی برگزار شد. در این نشست، ظرفیت‌های صنعتی و فناورانه کشورهای آفریقایی و زمینه‌های همکاری شرکت‌های ایرانی در حوزه انتقال فناوری، سرمایه‌گذاری و تولید مشترک مورد بررسی قرار گرفت.
مسعود برهمن، رئیس اتاق ایران و آفریقا، با اشاره به ظرفیت‌های گسترده اقتصادی قاره آفریقا، این قاره را یکی از بازارهای مهم آینده برای فعالان اقتصادی و شرکت‌های فناور ایرانی دانست و بر ضرورت تغییر نگاه به این بازار تأکید کرد. به گفته وی، آفریقا دیگر صرفاً مقصدی برای صادرات کالاهای سنتی نیست و کشورهای این قاره در مسیر توسعه صنعتی خود به فناوری، ماشین‌آلات، تجهیزات و خدمات فنی و مهندسی نیاز دارند.
برهمن با تأکید بر اینکه فرصت‌های همکاری با آفریقا باید فراتر از فروش محصول تعریف شود، اظهار کرد که شرکت‌های ایرانی می‌توانند در حوزه‌هایی همچون تأمین تجهیزات صنعتی، احداث خطوط تولید، انتقال دانش فنی، سرمایه‌گذاری مشترک و ایجاد واحدهای تولیدی در کشورهای آفریقایی حضور پیدا کنند. به اعتقاد وی، این نوع همکاری می‌تواند زمینه حضور پایدارتر ایران در بازارهای آفریقایی را فراهم کند و روابط اقتصادی دو طرف را از تجارت صرف به همکاری‌های بلندمدت صنعتی ارتقا دهد.
رئیس اتاق ایران و آفریقا همچنین بر ضرورت شناخت تفاوت‌های اقتصادی و صنعتی کشورهای آفریقایی تأکید کرد و گفت این قاره یک بازار یکپارچه و همگن نیست و هر کشور بر اساس منابع طبیعی، زیرساخت‌ها، ظرفیت تولید و نیازهای صنعتی خود، فرصت‌های متفاوتی ایجاد می‌کند. از این رو، حضور موفق شرکت‌های ایرانی نیازمند شناسایی دقیق بازار و تعریف مدل همکاری متناسب با ظرفیت هر کشور است.
دکتر سیدسجاد مروجی، نایب‌رئیس اتاق ایران و آفریقا و عضو شورای فناوری دانشگاه علوم پزشکی ایران، نیز با تأکید بر ضرورت تغییر مدل همکاری ایران با کشورهای آفریقایی گفت: «ما باید از رویکرد صرفاً صادراتی و نگاه سنتی به صادرات عبور کنیم و به سمت شراکت فناوری در قاره آفریقا حرکت کنیم. بازار آفریقا نباید فقط محلی برای فروش محصولات ایرانی باشد، بلکه باید آن را به بستری برای انتقال فناوری، تولید مشترک، ایجاد شرکت‌های مشترک و توسعه زنجیره ارزش تبدیل کنیم.»
مروجی افزود: «اگر قرار باشد حضور شرکت‌های ایرانی در آفریقا پایدار باشد، باید فناوری در کنار منابع، بازار و ظرفیت تولید این کشورها قرار گیرد. در این مدل، شرکت ایرانی تنها فروشنده یک محصول نیست، بلکه می‌تواند در طراحی و راه‌اندازی خطوط تولید، انتقال دانش فنی، آموزش نیروی انسانی، بومی‌سازی فناوری و سرمایه‌گذاری مشترک مشارکت داشته باشد.»
وی حوزه‌هایی همچون معدن و فرآوری مواد معدنی، کشاورزی و صنایع تبدیلی، انرژی، ماشین‌آلات و تجهیزات صنعتی، تجهیزات پزشکی و دارویی و فناوری‌های مرتبط با تولید را از مهم‌ترین زمینه‌های همکاری عنوان کرد و گفت بخش قابل توجهی از کشورهای آفریقایی برای افزایش بهره‌وری و ایجاد ارزش افزوده، نیازمند فناوری‌های کاربردی و صنعتی هستند. به گفته مروجی، حرکت از استخراج و صادرات مواد خام به سمت فرآوری و تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر، یکی از مهم‌ترین فرصت‌های همکاری میان شرکت‌های ایرانی و کشورهای آفریقایی است.
بر اساس شاخص صنعتی‌شدن آفریقا، ارزش افزوده بخش تولید صنعتی این قاره از حدود ۲۸۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۰ به ۳۵۱ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است؛ با این حال سهم آفریقا از تولید صنعتی جهان همچنان کمتر از ۲ درصد است. این فاصله، ظرفیت قابل توجهی برای سرمایه‌گذاری صنعتی، انتقال فناوری و توسعه زیرساخت‌های تولید در کشورهای این قاره ایجاد کرده است.
بزک کوانیساوی، رایزن تجاری سفارت تانزانیا، نیز در این نشست با تشریح ظرفیت‌های اقتصادی تانزانیا، بر فرصت‌های موجود برای توسعه همکاری میان این کشور و شرکت‌های ایرانی تأکید کرد. تانزانیا با برخورداری از ظرفیت‌های قابل توجه در حوزه‌های معدن، کشاورزی، انرژی و صنایع تولیدی، می‌تواند یکی از بازارهای مناسب برای فناوری‌ها و تجهیزات صنعتی ایران باشد؛ به‌ویژه در بخش‌هایی که انتقال فناوری و توسعه فرآوری داخلی می‌تواند به افزایش ارزش افزوده منابع این کشور کمک کند.
رایزن تجاری سفارت تانزانیا همچنین با اشاره به ظرفیت‌های این کشور در بخش‌های تولید و فرآوری، بر اهمیت همکاری با شرکت‌های دارای توانمندی فنی و فناورانه تأکید کرد. از این منظر، زمینه‌هایی مانند تجهیزات و ماشین‌آلات صنعتی، فناوری‌های فرآوری مواد معدنی و محصولات کشاورزی، انرژی، صنایع تبدیلی و خدمات فنی و مهندسی می‌توانند بستر مناسبی برای توسعه همکاری‌های اقتصادی میان ایران و تانزانیا باشند.
در مجموع، محور اصلی این نشست را می‌توان حرکت از «صادرات به آفریقا» به سمت «شراکت با آفریقا» دانست؛ رویکردی که در صورت پیوند توان فناورانه و صنعتی ایران با منابع، بازار و ظرفیت‌های تولیدی کشورهای آفریقایی، می‌تواند زمینه‌ساز تولید مشترک، انتقال فناوری و حضور بلندمدت شرکت‌های ایرانی در این قاره شود.
